Στις καριέρες, όπως και στη ζωή, υπάρχουν εκείνες οι στιγμές στις οποίες μπορείς να δείξεις μια συγκεκριμένη και να πεις: εδώ θα μπορούσαν όλα να είχαν γίνει αλλιώς. Στην περίπτωση της Άννας Βίσση, μία από αυτές τις στιγμές τοποθετείται στα μέσα της δεκαετίας του ’80. Τότε που το «Δώδεκα» δεν ήταν ακόμη ο διαχρονικός ύμνος που γνωρίζουμε σήμερα, αλλά ένα τραγούδι από έναν δίσκο που η δισκογραφική εταιρεία έβλεπε με πολύ μεγαλύτερες προοπτικές από την ελληνική αγορά.
Ο Μίλτος Καρατζάς επανέφερε την ιστορία σε συνέντευξή του στην εκπομπή της ΕΡΤ «Νωρίς-Νωρίς», με τον Κρατερό Κατσούλη και τη Μαρία Ηλιάκη. Και η ιστορία αυτή έχει ενδιαφέρον όχι επειδή αποδεικνύει τι θα είχε συμβεί, αλλά επειδή δείχνει πόσο κοντά βρέθηκε κάποτε η Βίσση σε ένα διαφορετικό διεθνές ξεκίνημα.
«Η Άννα Βίσση ξεκίνησε από την ΕΜΙ και μετά ουσιαστικά φούντωσε και καταφέραμε να την ρίξουμε δυνατά στην αγορά. Της κάναμε τον πρώτο της δίσκο, που είχε μέσα το “Δώδεκα” και είχε δρομολογηθεί από την CBS να σταλεί στην Ιαπωνία», είπε ο Μίλτος Καρατζάς, περιγράφοντας ένα σχέδιο που, σύμφωνα με τον ίδιο, θα μπορούσε να αποτελέσει εφαλτήριο για την ευρωπαϊκή αγορά.
Η λεπτομέρεια που κάνει την ιστορία σχεδόν κινηματογραφική είναι ότι το ταξίδι δεν έγινε. Σύμφωνα με την αφήγηση του Καρατζά, ο Νίκος Καρβέλας δεν ταξίδευε με αεροπλάνο. Δύο ημέρες πριν από την αναχώρηση, φέρεται να είπε στην Άννα Βίσση: «Αποφάσισε! Ή εγώ και εδώ ή με ξεχνάς και πήγαινε στην Ιαπωνία να κάνεις ό,τι θέλεις». Η Βίσση, σύμφωνα με τον παραγωγό, τελικά δεν πήγε.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει το ενδιαφέρον του «τι θα γινόταν αν».
Η Ιαπωνία δεν ήταν μια τυχαία ιδέα
Η ιστορία δεν αφορά μια τραγουδίστρια που απλώς ονειρευόταν κάποτε να φύγει στο εξωτερικό. Η Βίσση είχε ήδη επαφή με διεθνείς διαγωνισμούς και αγορές. Το 1978 είχε συμμετάσχει στο Τόκιο Song Festival, ενώ το 1982, εκπροσωπώντας την Κύπρο στη Eurovision, είχε κατακτήσει την πέμπτη θέση με το «Μόνο η αγάπη». Το τραγούδι ηχογραφήθηκε και στα αγγλικά και κυκλοφόρησε, μεταξύ άλλων, στην Αγγλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ολλανδία.
Άρα η ιδέα ότι η Βίσση μπορούσε να απευθυνθεί σε κοινό εκτός Ελλάδας δεν ήταν εντελώς καινούργια. Υπήρχε ήδη ένας καλλιτέχνης με διεθνείς κυκλοφορίες, εμπειρία στη Eurovision και μια δισκογραφική εταιρεία με διεθνές δίκτυο.
Το «Δώδεκα» κυκλοφόρησε το 1985 στον δίσκο «Κάτι συμβαίνει» της CBS. Και το τραγούδι έμελλε να γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κομμάτια της καριέρας της. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν υπήρχε τότε η καλλιτεχνική βάση. Υπήρχε. Το ερώτημα είναι αν υπήρχε ο σωστός μηχανισμός για να μετατραπεί σε διεθνές pop success.
Και μετά ήρθε η δεκαετία του ’90
Η ειρωνεία είναι ότι η συζήτηση για τη διεθνή καριέρα της Βίσση δεν σταμάτησε επειδή δεν πήγε στην Ιαπωνία. Αντίθετα, επανερχόταν ξανά και ξανά.
Στα τέλη των ’90s, η προσπάθεια έγινε πολύ πιο οργανωμένη. Το 1997, το διεθνές μουσικό έντυπο Music & Media έγραφε ότι η Βίσση είχε «τη φωνή και την προσωπικότητα μιας διεθνούς σταρ» και ανέφερε την κυκλοφορία του αγγλόφωνου υλικού της, με παραγωγούς τον Πίτερ Άσερ και τον Ρικ Γουέικ. Το άλμπουμ «Τραύμα» της Άννας Βίσση κυκλοφόρησε με αγγλόφωνη συσκευασία και artwork στα μέσα του 1997 στην Αυστραλία, με αφορμή την εκεί περιοδεία της αλλά και την προώθηση του τότε αγγλόφωνου single της “Forgive Me This”.
Δύο χρόνια αργότερα, το Billboard παρουσίαζε την Άννα Βίσση ως την «queen of Greek pop» και έγραφε ότι η Sony Music ετοίμαζε παγκόσμια κυκλοφορία του επόμενου διεθνούς εγχειρήματός της, με ηχογραφήσεις σε Βρετανία και ΗΠΑ και συμμετοχή των Μπράιαν Ρόουλιν και Πίτερ Άσερ. Η ίδια η Sony μιλούσε τότε για τα πρώτα βήματα της Βίσση προς μια διεθνή καριέρα.
Αυτό είναι ίσως το στοιχείο που κάνει την ιστορία ακόμη πιο ενδιαφέρουσα: η διεθνής καριέρα της Βίσση δεν ήταν απλώς μια χαμένη ευκαιρία του 1985. Επιχειρήθηκε ξανά, με άλλους όρους, στα ’90s.
Και τελικά ήρθε η Αμερική
Και κάπου εδώ η ιστορία αποκτά ένα σχεδόν ειρωνικό τέλος. Το 2004-2005, η Βίσση πήρε ξανά τον δρόμο για την Αμερική, αυτή τη φορά με το αγγλόφωνο «Call Me». Το τραγούδι κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ μέσω της Moda Records και δεν έμεινε απλώς σε μια ελληνική κοινότητα του εξωτερικού.
Στις 23 Απριλίου 2005, το «Call Me» βρέθηκε στο Νο1 του Billboard Hot Dance Club Play. Παράλληλα έφτασε στο Νο2 του Billboard Hot Dance Airplay. Η Βίσση εμφανίστηκε στην Αμερική, έκανε σειρά club εμφανίσεων και συνέχισε την προσπάθεια προώθησης του τραγουδιού. Το επίτευγμα ήταν πραγματικό. Δεν ήταν πλέον «θα μπορούσε». Είχε ήδη συμβεί.
Άρα, θα μπορούσε;
Εδώ χρειάζεται να αντισταθούμε στον πειρασμό να γράψουμε ότι «η Άννα Βίσση θα γινόταν η Ελληνίδα Μαντόνα» ή ότι η Ιαπωνία ήταν βέβαιο εισιτήριο για την Ευρώπη. Δεν το ξέρουμε. Ούτε ο ισχυρισμός του Μίλτου Καρατζά ότι θα μπορούσε να «σαρώσει όλη την Ευρώπη» αποτελεί κάτι που μπορεί να αποδειχθεί εκ των υστέρων. Είναι η δική του εκτίμηση, βασισμένη σε εκείνη την επαγγελματική στιγμή.
Αυτό που μπορούμε να πούμε με στοιχεία είναι κάτι ίσως πιο ενδιαφέρον. Η Βίσση είχε τη φωνή, την εικόνα, τη σκηνική προσωπικότητα και, σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, τη στήριξη μεγάλων διεθνών δισκογραφικών μηχανισμών για να δοκιμάσει. Είχε ήδη κυκλοφορίες εκτός Ελλάδας. Είχε αγγλόφωνο ρεπερτόριο. Είχε συνεργασίες με ξένους παραγωγούς. Είχε εμφανίσεις σε αγορές του εξωτερικού. Και το 2005 κατάφερε να φτάσει στην κορυφή ενός αμερικανικού Billboard chart.
Και αυτό αλλάζει λίγο την ερώτηση. Ίσως δεν είναι τελικά «θα μπορούσε η Άννα Βίσση να είχε κάνει διεθνή καριέρα;» Ίσως είναι: «Πόσο μεγαλύτερη θα μπορούσε να είχε γίνει η διεθνής καριέρα της Άννας Βίσση, αν κάποια από εκείνες τις ευκαιρίες είχε έρθει τη σωστή στιγμή;»
Γιατί η διεθνής Βίσση δεν έμεινε ποτέ εντελώς στη σφαίρα του υποθετικού. Υπήρξε — απλώς δεν πήρε ποτέ τη διάρκεια και την έκταση που θα έκανε σήμερα την ιστορία της εντελώς διαφορετική.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά μιας καριέρας που, επί δεκαετίες, συζητούσαμε στην Ελλάδα συγκρίνοντάς την με τη Μαντόνα, ενώ στην πραγματικότητα είχε ήδη αποδείξει ότι μπορούσε να σταθεί μόνη της έξω από τα ελληνικά σύνορα.
