100 χρόνια συμπληρώθηκαν χθες από την ημέρα που γεννήθηκε η Μέριλιν Μονρό. Όχι πως χρειάζονται αφορμές για να γράψουμε για το πιο χαρισματικό πλάσμα που στάθηκε απέναντι από κινηματογραφικούς και φωτογραφικούς φακούς, αλλά η συγκυρία είναι πράγματι μοναδική για να θυμηθούμε μια σπουδαία χρονιά στη ζωή της και κάποια γεγονότα που σπάνια αναφέρονται στο “βιογραφικό” της που προτιμούν τους ανυπέρβλητους ρόλους, τους μεγάλους έρωτες, τις ματαιώσεις, του Κένεντι, τα δύσκολα παιδικά χρόνια. Κι όμως το 1955 η Μέριλιν Μονρό έκανε κάτι που λίγοι φτασμένοι σταρ θα έκαναν ακόμα και σήμερα.
Πριν από τις φωτογραφίες με το λευκό φόρεμα, πριν από τα ατελείωτα αφιερώματα για τον μυστηριώδη θάνατό της, πριν ακόμη μετατραπεί σε ένα παγκόσμιο σύμβολο που ξεπέρασε τον ίδιο τον άνθρωπο, υπήρξε μια χρονιά που η Μέριλιν Μονρό πήρε τη μεγαλύτερη ίσως απόφαση της ζωής της: να ρισκάρει τα πάντα για να την πάρουν στα σοβαρά.
Το 1955 η πιο διάσημη γυναίκα του Χόλιγουντ εξαφανίστηκε. Ή, τουλάχιστον, έτσι φάνηκε.
Ενώ βρισκόταν στην κορυφή της δημοτικότητάς της, με εκατομμύρια θαυμαστές και ταινίες που έφερναν τεράστια κέρδη στα στούντιο, η Μέριλιν εγκατέλειψε το Λος Άντζελες και μετακόμισε στη Νέα Υόρκη. Για πολλούς ήταν μια ακατανόητη κίνηση. Γιατί να φύγει όταν είχε αποκτήσει όλα όσα ονειρευόταν μια ηθοποιός; Η απάντηση ήταν απλή: επειδή δεν είχε αποκτήσει αυτό που ήθελε πραγματικά.
Το Χόλιγουντ τη λάτρευε ως εικόνα. Η ίδια ήθελε να αναγνωριστεί ως ηθοποιός. Πίσω από τη λάμψη, η σχέση της με την 20th Century Fox είχε φτάσει σε οριακό σημείο. Παρότι ήταν ένα από τα μεγαλύτερα ονόματα του κινηματογράφου, εξακολουθούσε να παίρνει ρόλους που αναπαρήγαν το ίδιο στερεότυπο: την όμορφη, αφελή ξανθιά που υπήρχε για να γοητεύει τους άντρες και να προκαλεί γέλιο στο κοινό.
Το κοινό διασκέδαζε. Οι παραγωγοί κέρδιζαν χρήματα. Η Μέριλιν όμως ασφυκτιούσε.
Αρνήθηκε έναν ακόμη ρόλο που θεωρούσε προσβλητικό και η αντίδραση του στούντιο ήταν άμεση. Αντί να διαπραγματευτεί, η εταιρεία την τιμώρησε. Για το Χόλιγουντ της δεκαετίας του ’50, μια γυναίκα που αμφισβητούσε τις αποφάσεις των ισχυρών ανδρών του συστήματος ήταν σχεδόν αδιανόητη. Η Μονρό έκανε τότε κάτι ακόμη πιο αδιανόητο. Είπε όχι.
Σήμερα μια διάσημη ηθοποιός που διαπραγματεύεται καλύτερους όρους ή ιδρύει δική της εταιρεία παραγωγής δεν προκαλεί εντύπωση. Το έχουν κάνει δεκάδες γυναίκες. Το 1955 όμως η κατάσταση ήταν εντελώς διαφορετική.
Οι σταρ εξαρτώνταν σχεδόν απόλυτα από τα στούντιο που διαχειρίζονταν την καριέρα τους, τις δημόσιες εμφανίσεις τους και συχνά ακόμη και την προσωπική τους ζωή. Η Μέριλιν αποφάσισε να συγκρουστεί με αυτό το σύστημα και να δημιουργήσει τη δική της εταιρεία παραγωγής. Δεν ήταν μόνο μια επαγγελματική κίνηση. Ήταν μια δήλωση ανεξαρτησίας.
Και ήταν ιδιαίτερα τολμηρή γιατί προερχόταν από μια γυναίκα που πολλοί είχαν πείσει τον εαυτό τους ότι δεν ήταν αρκετά έξυπνη για να παίρνει τέτοιες αποφάσεις.
Η ειρωνεία είναι ότι ακριβώς εκείνη την περίοδο αποκαλύφθηκε η πιο άγνωστη πλευρά της.
Στη Νέα Υόρκη δεν συμπεριφερόταν σαν σταρ. Κυκλοφορούσε στους δρόμους, ψώνιζε, χρησιμοποιούσε το μετρό, περπατούσε χωρίς τη στρατιά δημοσιογράφων που τη συνόδευε στο Χόλιγουντ. Σε πολλές φωτογραφίες της εποχής φαίνεται σχεδόν αγνώριστη: πιο φυσική, πιο ήρεμη, πιο κοντά στη Νόρμα Τζιν παρά στη Μέριλιν Μονρό.
Οι εικόνες εκείνης της περιόδου έχουν μια ιδιαίτερη γοητεία. Δεν βλέπουμε τη γυναίκα-σύμβολο. Βλέπουμε μια γυναίκα που προσπαθεί να ξαναβρεί τον εαυτό της.
Το πιο εντυπωσιακό βήμα της ήταν η εγγραφή της στο περίφημο Actors Studio της Νέας Υόρκης. Εκεί όπου σπούδαζαν και εργάζονταν ηθοποιοί που θεωρούνταν σοβαροί καλλιτέχνες, όχι λαμπερά προϊόντα της κινηματογραφικής βιομηχανίας.
Η εικόνα της Μέριλιν να κάθεται σε μια αίθουσα διδασκαλίας, να ακούει παρατηρήσεις, να δέχεται κριτική και να προσπαθεί να βελτιωθεί, μοιάζει σχεδόν ανατρεπτική αν σκεφτεί κανείς τον μύθο που χτίστηκε γύρω από το όνομά της.
Ήταν ήδη η πιο φωτογραφημένη γυναίκα του πλανήτη. Δεν είχε ανάγκη να αποδείξει τίποτα σε κανέναν. Κι όμως, ένιωθε ότι είχε.
Αυτό είναι ίσως το πιο συγκινητικό στοιχείο αυτής της ιστορίας. Η φιλοδοξία της δεν ήταν να γίνει διάσημη. Αυτό το είχε ήδη πετύχει. Η φιλοδοξία της ήταν να γίνει καλύτερη.
Και γι’ αυτό ήταν διατεθειμένη να ρισκάρει τα πάντα. Η απόφασή της τελικά απέδωσε. Η σύγκρουση με το στούντιο οδήγησε σε νέα συμφωνία, με καλύτερους οικονομικούς όρους και μεγαλύτερη καλλιτεχνική ελευθερία. Κυρίως όμως άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο την αντιμετώπιζαν.
Όχι όλοι. Όχι πάντα. Αλλά αρκετοί ώστε να αρχίσουν να βλέπουν πίσω από το ξανθό σύμβολο μια γυναίκα με άποψη, επιμονή και επαγγελματικές φιλοδοξίες.
Στα αφιερώματα για τη Μέριλιν Μονρό συνήθως κυριαρχούν τα ίδια κεφάλαια: οι έρωτες, τα σκάνδαλα, η ομορφιά, ο πρόωρος θάνατος. Είναι ιστορίες που συνεχίζουν να γοητεύουν γιατί τροφοδοτούν τον μύθο. Η χρονιά του 1955 όμω μας δείχνει κάτι διαφορετικό. Μας δείχνει τον άνθρωπο.
Μια γυναίκα που είχε ήδη κατακτήσει τον κόσμο και παρ’ όλα αυτά ένιωθε ότι δεν είχε κατακτήσει τον σεβασμό που αναζητούσε. Μια γυναίκα που τόλμησε να συγκρουστεί με ένα πανίσχυρο σύστημα όταν ελάχιστες τολμούσαν να το κάνουν. Μια γυναίκα που, για λίγο, άφησε πίσω τη Μέριλιν και προσπάθησε να ξανασυναντήσει τη Νόρμα Τζιν.
Ίσως γι’ αυτό η συγκεκριμένη περίοδος παραμένει τόσο συναρπαστική, ακόμη και έναν αιώνα μετά τη γέννησή της. Γιατί δεν αφηγείται την ιστορία ενός ειδώλου. Αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας που διεκδίκησε το δικαίωμα να είναι κάτι περισσότερο από το είδωλο που είχαν δημιουργήσει οι άλλοι για εκείνη.
