Στα 75 του χρόνια, ο Νίκος Καρβέλας μοιάζει λιγότερο με άνθρωπο που συμπλήρωσε μια ηλικία και περισσότερο με έναν άνθρωπο που εξακολουθεί να διαπραγματεύεται – ή ενίοτε και να συγκρούεται – με την ίδια του την ύπαρξη. Από τα πλήκτρα του πιάνου μέχρι τα βιβλία φιλοσοφικού στοχασμού, δείχνει πως έζησε με έναν κανόνα που θα μπορούσε να είναι και ο τίτλος της ζωής του: να μη μοιάζει με κανέναν.
Γεννήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 1951 στα Ταμπούρια του Πειραιά και μεγάλωσε στο Παλαιό Φάληρο. Για τα παιδικά του χρόνια έχει μιλήσει με έναν τρόπο που δεν θυμίζει ακριβώς νοσταλγική αφήγηση. Θυμάται τη φτώχεια, την αίσθηση πως ο κόσμος τελείωνε στα όρια της γειτονιάς του και μια χαρακτηριστική σκηνή που, όπως την αφηγήθηκε ο ίδιος, συμπυκνώνει κάτι από τον μετέπειτα χαρακτήρα του. Όταν, πέντε ετών, βρέθηκε σε μια βίλα στο Παλαιό Φάληρο, ένιωσε για πρώτη φορά ότι υπάρχει ένας άλλος κόσμος, ένας κόσμος στον οποίο ήθελε να ανήκει. Η παιδική του αντίδραση ήταν να χτυπήσει την ξαδέρφη του που έμενε εκεί. Όταν τον ρώτησαν γιατί, απάντησε: «Γιατί θέλω κι εγώ να έχω». Ο ίδιος χρόνια αργότερα το περιέγραψε ως ένα αυθόρμητο «ταξικό μίσος». Είναι μια ιστορία που θα μπορούσε κάλλιστα να λειτουργεί ως προοίμιο ολόκληρης της ζωής του: η επιθυμία να κοιτάζει αυτό που υπάρχει και να λέει «γιατί όχι κι εγώ;».
Νίκος Καρβέλας: Το πρώτο πιάνο
Η μουσική μπήκε στη ζωή του πολύ νωρίς. Στα πέντε του απέκτησε το πρώτο του πιάνο και, ενώ η οικογένεια δεν είχε την οικονομική άνεση που θα επέτρεπε μια εύκολη καλλιτεχνική διαδρομή, εκείνος έμοιαζε να έχει ήδη βρει τον τρόπο να επικοινωνεί με τον κόσμο μέσα από τον ήχο. Αργότερα θα έλεγε ότι δεν αισθάνεται πως «έμαθε» τη μουσική με τον συμβατικό τρόπο, αλλά ότι απλώς υπάρχει μέσα του.
Ο πατέρας του, εκτός από οδοντοτεχνίτης, ήταν ποιητής. Ο νεαρός Νίκος, όμως, δεν είχε καμία διάθεση να ακούει ποίηση. Όπως έχει αφηγηθεί ο ίδιος, όταν ο πατέρας του προσπαθούσε να του διαβάσει ποιήματα, εκείνος βαριόταν. Χρόνια αργότερα, σχεδόν μισό αιώνα μετά, θα άρχιζε να γράφει ο ίδιος ποίηση, παρότι υποστήριζε ότι τη «σιχαίνεται». Κάπως έτσι, σύμφωνα με τη δική του αφήγηση, προέκυψε η πρώτη ποιητική του συλλογή.
Από την Ιατρική στη Νομική
Πριν γίνει ο άνθρωπος που θα έγραφε μουσική για μερικές από τις μεγαλύτερες ελληνικές pop και λαϊκές επιτυχίες, ο Καρβέλας πέρασε από τη Νομική. Μπήκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, αποφοίτησε, αλλά ουσιαστικά δεν άσκησε ποτέ το επάγγελμα. Ο ίδιος έχει αναφερθεί με χαρακτηριστικό τρόπο τη μοναδική του σχεδόν επαφή με τη δικηγορία: πήγε στο δικαστήριο με μακριά, βαμμένα μαλλιά και την εμφάνιση που είχε τότε, και βρέθηκε αντιμέτωπος με έναν κόσμο που του φάνηκε ξένος. Είδε, όπως περιέγραψε, ανθρώπους να περιμένουν να βρουν το δίκιο τους και μια εξουσία που, στα μάτια του, ευτέλιζε την ανθρώπινη ύπαρξη. «Έχω ασκήσει δικηγορία για μερικά λεπτά», θα έλεγε χρόνια αργότερα.
Μάλιστα, στο podcast Rainbow Mermaids, είχε εξομολογηθεί πως αρχικά είχε αποφασίσει να σπουδάσει Ιατρική, κάτι που δεν κατάφερε διότι δεν πήγε να δώσει τα μαθήματα στις Πανελλήνιες, εξηγώντας αναλυτικά τους λόγους. Από την άλλη, η Νομική έμεινε ως ένα ακόμη κεφάλαιο σε μια ζωή που αρνείται να ακολουθήσει ευθεία γραμμή. Τελικά δεν έγινε δικηγόρος. Έγινε μουσικός. Και κάπου εκεί αρχίζει η μεγάλη ιστορία.
Άννα Βίσση: Ο έρωτας, η μουσική, ο άνθρωπός του
Αν υπάρχει ένα όνομα που είναι αδύνατο να αφαιρεθεί από την προσωπική και καλλιτεχνική βιογραφία του Νίκου Καρβέλα, αυτό είναι της Άννας Βίσση.
Γνωρίστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του ’80 και η σχέση τους δεν ήταν μόνο ένας μεγάλος έρωτας, καθώς υπήρξαν (και αξακολουθούν να είναι) ένα από τα σημαντικότερα δημιουργικά δίδυμα της ελληνικής μουσικής. Παντρεύτηκαν το 1983 και την ίδια χρονιά απέκτησαν την κόρη τους, Σοφία. Χώρισαν το 1992, όμως το διαζύγιο δεν κατάφερε να διαλύσει αυτό που είχαν δημιουργήσει μαζί. Αντίθετα, η επαγγελματική τους σχέση και η προσωπική τους οικειότητα άντεξαν στον χρόνο.
Ο ίδιος, άλλωστε, δεν έχει αφήσει ποτέ αμφιβολία για τη θέση που κατέχει η Άννα Βίσση στη ζωή του. Σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές του φράσεις, έχει πει πως «καμία Ελληνίδα τραγουδίστρια δεν μπορεί να κάνει αυτό που κάνει η Άννα Βίσση» και πως δεν σκέφτηκε ποτέ να την αντικαταστήσει. Για εκείνον ήταν «ο άνθρωπός του». Είναι δύσκολο να περιγράψεις τη σχέση Καρβέλα-Βίσση μόνο ως έναν έρωτα που τελείωσε. Γιατί δεν τελείωσε ακριβώς. Μεταμορφώθηκε.
Υπήρξαν σύζυγοι, συνεργάτες, γονείς, φίλοι, συνοδοιπόροι και, πάνω απ’ όλα, δύο άνθρωποι που συνδέθηκαν με ένα κοινό καλλιτεχνικό σύμπαν. Οι «Δαίμονες» είναι ίσως το πιο εμβληματικό παράδειγμα αυτής της συνύπαρξης, αλλά όχι το μοναδικό.
Και ο ίδιος έχει περιγράψει χωρίς καμία διάθεση ωραιοποίησης την περίοδο του χωρισμού τους, λέγοντας ότι τότε βρέθηκε σε μια εξαιρετικά δύσκολη ψυχολογική κατάσταση, ενώ επαγγελματικά και προσωπικά όλα έμοιαζαν να καταρρέουν ταυτόχρονα.
Αυτό που έμεινε, όμως, ήταν η Σοφία. Και, μαζί της, μια οικογένεια που με τα χρόνια απέκτησε τη δική της, μάλλον ασυνήθιστη αρχιτεκτονική.
Δύο γάμοι, τρία παιδιά και μια οικογένεια χωρίς συμβατικό σχέδιο
Ο Νίκος Καρβέλας παντρεύτηκε δύο φορές. Την πρώτη με την Άννα Βίσση, το 1983. Τη δεύτερη με την Αννίτα Πάνια, το 2010. Η σχέση του με την παρουσιάστρια είχε ξεκινήσει αρκετά χρόνια νωρίτερα, το 2006, και μαζί απέκτησαν τον γιο τους, Ανδρέα. Ο γάμος τους κράτησε μέχρι το 2016.
Ακόμη και για τους γάμους του, όμως, έχει δώσει τη δική του, καθόλου συμβατική εκδοχή. Για τον γάμο του με την Άννα Βίσση έχει πει ότι πως τότε ήταν νέος, ρομαντικός και πως εκ των υστέρων αισθανόταν ότι έκανε κάτι που δεν ταίριαζε στον χαρακτήρα του. Για τον γάμο του με την Αννίτα Πάνια, μάλιστα, αποκάλυψε με το γνωστό του χιούμορ ότι ένας από τους λόγους ήταν πως ήθελε να δει την αντίδραση των γονιών της.
Τρεις διαφορετικές γυναίκες, τρία παιδιά, τρεις διαφορετικές εποχές. Η Σοφία από την Άννα Βίσση. Ο Ανδρέας από την Αννίτα Πάνια. Και ο Φαίδων, ο μικρότερος γιος του, από τη σχέση του με την Έλενα Φερεντίνου, ο οποίος γεννήθηκε τον Απρίλιο του 2022, όταν εκείνος ήταν 70 ετών.
Με την Έλενα Φερεντίνου δεν παντρεύτηκαν. Ακόμα. Και ίσως αυτή η λεπτομέρεια να είναι τελικά περισσότερο «Καρβέλας» από οτιδήποτε άλλο: ένας άνθρωπος που έχει ήδη ζήσει δύο γάμους και τρία διαφορετικά κεφάλαια οικογένειας, χωρίς να αισθάνεται την ανάγκη να χωρέσει τη ζωή του σε ένα κοινωνικά προκαθορισμένο σχήμα.
Κεφάλαιο «Νοοσοφία»
Η συγγραφική του δραστηριότητα δεν είναι καινούργια. Έχει εκδώσει ποιητικές συλλογές και πεζά, ενώ το 2024 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Κάκτος η «Νοοσοφία», ένα βιβλίο 384 σελίδων που επιχειρεί να αποτυπώσει τη δική του κοσμοθεωρία.
Η «Νοοσοφία» δεν είναι απλώς ένα ακόμη βιβλίο ενός μουσικού που θέλησε να δοκιμάσει την τύχη του στη λογοτεχνία. Είναι, περισσότερο, η συμπύκνωση του τρόπου με τον οποίο ο βλέπει και «αποκωδικοποιεί« τον κόσμο: επιθετικά, απόλυτα, αμφισβητώντας σχεδόν κάθε βεβαιότητα.
Και κάπως έτσι, ο άνθρωπος που κάποτε σπούδασε Νομική και δεν έγινε δικηγόρος, που έγινε μουσικός χωρίς να ακολουθήσει τον κλασικό δρόμο της μουσικής εκπαίδευσης, κατέληξε να γράφει για τον εγκέφαλο, τη γνώση, τη θρησκεία, τη γυναίκα, τη δημοκρατία, τη φύση και την ανθρώπινη ύπαρξη.
Οι δηλώσεις του τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σχεδόν αυτόνομο κεφάλαιο της δημόσιας παρουσίας του. Στη συνέντευξή του στη Νίκη Λυμπεράκη το 2024 στο MEGA, η συζήτηση εξελίχθηκε σε τηλεοπτική σύγκρουση, με τον ίδιο να αρνείται να περιορίσει ή να «μαλακώσει» τις απόψεις του. Μεταξύ άλλων, μίλησε για τη Δημοκρατία, υποστηρίζοντας ότι ο λαός δεν κυβερνά αλλά απλώς επιλέγει εκείνους που θα τον κυβερνήσουν, ενώ χαρακτήρισε τη Βουλή «βόθρο» — μια λέξη που, όπως ήταν αναμενόμενο, έγινε πρωτοσέλιδο και τηλεοπτικό θέμα. Κι όμως, ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι το περιεχόμενο αυτών των απόψεων. Είναι η εμμονή του να τις εκφέρει χωρίς να ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το αν θα γίνουν αποδεκτές.
Δεν υπήρξε ποτέ άνθρωπος της συναίνεσης
Από το μακρύ μαλλί και την εμφάνιση του νεαρού που πήγαινε στη Νομική με την αίσθηση ότι δεν ανήκει εκεί, μέχρι τον ώριμο άνδρα που μπορεί να καθίσει απέναντι σε έναν δημοσιογράφο και να του πει ότι η συζήτηση είναι «απογοητευτική», υπάρχει μια ευθεία γραμμή: η άρνηση να παίξει τον ρόλο που του ανέθεσαν.
Ίσως γι’ αυτό και στα 75 του εξακολουθεί να προκαλεί τόσο έντονα συναισθήματα. Άλλοι τον θεωρούν ιδιοφυή, άλλοι προκλητικό, άλλοι αυθεντικό και άλλοι απλώς αδύνατο να τον παρακολουθήσουν. Όμως κανείς δεν θα μπορούσε να πει με ευκολία ότι πέρασε απαρατήρητος.
Αντισυμβατικός και ευαίσθητος
Κι ενώ για δεκαετίες η δημόσια εικόνα του ήταν εκείνη του ατίθασου, του εκρηκτικού, του ανθρώπου που δεν λογαριάζει κανόνες και συμβάσεις, τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανιστεί στιγμές ενός πολύ πιο ήσυχου ανθρώπου. Ενός πατέρα που παίζει πιάνο με τον μικρό του γιο, ενός ανθρώπου που έχει διατηρήσει στενούς δεσμούς με τις πρώην συντρόφους του και που, παρά τις συγκρούσεις, δεν μοιάζει να διαγράφει ανθρώπους από τη ζωή του.
Η σχέση του με την Άννα Βίσση, έχει περάσει πλέον σε μια άλλη κατηγορία: Εκείνη των σχέσεων που δεν χρειάζονται ορισμό. Πολλές είναι οι λέξεις που την περιγράφουν: Έρωτας, γάμος, χωρισμός, παιδί, μουσική, συγκρούσεις, συμφιλιώσεις. Εν κατακλείδι, όμως, έμεινε κάτι πολύ ισχυρότερο από έναν γάμο: Μια κοινή ιστορία. Ίσως αυτή να είναι και η μεγάλη αντίφαση του Νίκου Καρβέλα.
Ένας άνθρωπος που πέρασε τη ζωή του αμφισβητώντας τη συμβατικότητα, δημιούργησε, γύρω του μια μεγάλη οικογένεια. Ένας άνθρωπος που αμφισβητεί τη γνώση έγινε συγγραφέας. Ένας άνθρωπος που εγκατέλειψε τη δικηγορία επειδή δεν άντεχε τη θέα της δικαιοσύνης όπως την έβλεπε, έγινε ένας από τους ανθρώπους που διαμόρφωσαν την αισθητική της ελληνικής pop κουλτούρας. Ένας άνθρωπος που δηλώνει ότι δεν τον ενδιαφέρει τι θα αφήσει πίσω του έχει ήδη αφήσει πίσω του τραγούδια, εικόνες, έρωτες, αντιπαραθέσεις, βιβλία και μια ολόκληρη γενιά που έμαθε να ακούει διαφορετικά. Στα 75 του, ο Νίκος Καρβέλας δεν χρειάζεται πλέον να αποδείξει ότι είναι αντισυμβατικός. Το έχει κάνει ήδη.
Από τα Ταμπούρια μέχρι τη «Νοοσοφία», από το πιάνο των παιδικών του χρόνων μέχρι την Άννα Βίσση, από τη Νομική μέχρι τους «Δαίμονες», από τους δύο γάμους μέχρι τα τρία παιδιά του, η ζωή του μοιάζει με μια ατελείωτη προσπάθεια να ξεφύγει από τον ίδιο τον ορισμό της. Και ίσως εκεί βρίσκεται το πραγματικό μυστικό του.
Ο Νίκος Καρβέλας δεν προσπάθησε ποτέ να γίνει αυτό που περίμεναν από εκείνον. Προσπάθησε να γίνει αυτό που του υπαγόρευε ο δικός του εγκέφαλος. Και, είτε συμφωνείς μαζί του είτε όχι, εδώ και μισό αιώνα ο δικός του εγκέφαλος έχει γράψει ένα από τα πιο παράξενα, λαμπερά και αντιφατικά ελληνικά stories.
