Το 1956 το περιοδικό “Time” είχε φιλοξενήσει στο εξώφυλλο του τον Σταύρο Νιάρχο, τον Έλληνα μεγιστάνα της ναυσιπλοΐας αναγνωρίζοντας στο πρόσωπό του έναν από τους πιο ιδιοφυείς αυτοδημιούργητους επιχειρηματίες της εποχής του.
Ο Σταύρος Νιάρχος είχε γεννηθεί στις 3 Ιουλίου 1909 στην Αθήνα, σε μια οικογένεια με επιχειρηματική δραστηριότητα που είχε επιστρέψει από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σπούδασε νομικά στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ωστόσο γρήγορα στράφηκε στην οικογενειακή επιχείρηση αλευρόμυλων, όπου έκανε τα πρώτα του ουσιαστικά βήματα στον κόσμο του εμπορίου. Τα πρώτα του σημαντικά κεφάλαια τα απέκτησε μέσα από αυτή τη δραστηριότητα, αλλά και αξιοποιώντας τις ευκαιρίες που προέκυψαν κατά τη διάρκεια και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν επένδυσε δυναμικά στη ναυτιλία αγοράζοντας τα πρώτα του πλοία – κίνηση που έμελλε να αποτελέσει τη βάση της τεράστιας περιουσίας του.
Εκτός από πανίσχυρος παίκτης στο διεθνές τερέν, τζετ σέτερ και συλλέκτης έργων τέχνης, ο Σταύρος Νιάρχος ήταν ο μεγάλος αντίπαλος του Αριστοτέλη Ωνάση:
Ήδη από τη δεκαετία του ’40, όταν ο Αριστοτέλης Ωνάσης και ο Σταύρος Νιάρχος ήταν οι δύο ανερχόμενοι Έλληνες εφοπλιστές της Νέας Υόρκης, υπήρχε μεταξύ τους ανταγωνισμός στο επαγγελματικό πεδίο, αλλά, πρώτα από όλα, σε προσωπικό.
Και οι δύο είχαν θέσει ως στόχο να παντρευτούν την πανέμορφη, ξανθιά κόρη του πατριάρχη των Ελλήνων Εφοπλιστών της διασποράς, του Γιώργου Λιβανού. Η Τίνα Λιβανού, έφηβη ακόμη, ξανθιά, λεπτοκαμωμένη, κομψή, θύμιζε σταρ του σινεμά και δεν είχε καμία σχέση με άλλες κόρες εφοπλιστών, που είχαν σκούρα μαλλιά και δέρμα και -αλίμονο- έντονη τριχοφυία. Τόσο ο Ωνάσης όσο και ο Νιάρχος τη διεκδικούσαν ο καθένας για τον εαυτό του, τελικά όμως ήταν ο Ωνάσης εκείνος που κατάφερε να πείσει τον πατέρα της να του τη δώσει για νύφη.
Λίγο αργότερα, ο Σταύρος Νιάρχος θα συμβιβαζόταν με τη μεγαλύτερη αδελφή της Τίνας, την Ευγενία Λιβανού. «Λιγότερο διάσημος από τον Ωνάση και σίγουρα λιγότερο συζητημένος, ο Νιάρχος ενοχλούσε τον μπατζανάκη του με κάθε τρόπο» γράφει στη βιογραφία του Ωνάση ο Πίτερ Έβανς.
«Ο Ωνάσης ζήλευε τις επιτυχίες του με ασήμαντες αλλά πάντα εξαιρετικής καλλονής ερωμένες, τον ζήλευε για την κομψότητά του και έβραζε με τον ”καταραμένο” ευρωπαϊκό του αέρα. Ο Ωνάσης δεν μπορούσε να φορέσει ούτε το πιο ακριβό κοστούμι για περισσότερο από ένα πρωινό χωρίς να το κάνει να φαίνεται παρακατιανό. Ο Νιάρχος απέπνεε την ανία των πολύ πλουσίων, ο Ωνάσης τη χαρά της ζωής των πληβείων».
O Σταύρος Νιάρχος θα αποκτούσε μια εμβληματική συλλογή έργων τέχνης. Το 1957 είχε δανείσει περισσότερα απο 60 έργα τέχνης από την πολύτιμη συλλογή της οικογένειας για να εκτεθούν στην γκαλερί Knoedler της Νέας Υόρκης. Η αμερικανική Vogue τότε, πολύ πριν οι τιμές έργων τέχνης εκτοξευτούν, είχε υπολογίσει την αξία της συλλογής στα 5 εκατομμύρια δολλάρια και ανέφερε πως συμπεριελάμβανε έργα των Renoir, Gaugin, Manet, και Degas μεταξύ άλλων εμβληματικών ζωγράφων. Σήμερα η αξία της είναι πολλών δισεκατομμυρίων.
Η έκθεση στην γκαλερί Knoedler είχε φιλανθρωπικό σκοπό και ενίσχυσε κοινωνικές δράσεις στην Ελλάδα πολύ πριν την δημιουργία και την πολυσχιδή δραστηριότητα του Ιδρύματος Νιάρχου.
Όταν ο Nιάρχος βγήκε εξώφυλλο στο περιοδικό ”’Time”, ο Ωνάσης έκανε τα πάντα για να τον κάνουν και εκείνον. Το κατάφερε με το γάμο του με την Τζάκι. Ο Ωνάσης είχε τη θαλαμηγό «Χριστίνα», ο Νιάρχος την «Κρεολή». Ο Ωνάσης αγόρασε και διαμόρφωσε το Σκορπιό σε ένα μικρό ιδιωτικό παράδεισο, ο Νιάρχος έκανε το ίδιο στη Σπετσοπούλα. Ο Ωνάσης φιλοξενούσε την Γκρέτα Γκάρμπο, ο Νιάρχος τον Ρούντολφ Νουρέγεφ.
Ο Ωνάσης είχε δεσμό με την διασημότερη Ελληνίδα της εποχής, την Μαρία Κάλλας οδηγώντας τον γάμο του σε διάλυση. Το παράδειγμα θα ακολουθούσε και ο Σταύρος Νιάρχος.
Η ιστορία του Σταύρου Νιάρχου με την κόρη του Χένρι Φορντ, ιδρυτή της περίφημης αυτοκινητοβιομηχανίας έφερε ανήκεστο βλάβη στον γάμο του. Έπειτα από 18 χρόνια γάμου και έχοντας αποκτήσει τέσσερα παιδιά με την Ευγενία,- στον ερχομό του πρώτου τους γιου της είχε χαρίσει ένα διαμάντι 128 καρατίων- ο Σταύρος Νιάρχος είχε κάνει την μεγάλη ανατροπή αδιαφορώντας για τις συνέπειες: Τον Αύγουστο του 1965 συνάντησε την κόρη του Χένρι Φορντ, ιδρυτή της περιβόητης αυτοκινητοβιομηχανίας, την εικοσάχρονη τότε Σαρλότ Φορντ και την άφησε έγκυο. Έπειτα από πίεση του πατέρα της, ζητά από την Ευγενία να του δώσει διαζύγιο στο Μεξικό. Η σύζυγός του, ταπεινωμένη καθώς τα νέα κάνουν το γύρο του κόσμου, δεν του αρνείται και έτσι ανοίγει ο δρόμος για να παντρευτεί τη Σαρλότ η οποία του χαρίζει μια κόρη, την Έλενα.
Δύο χρόνια αργότερα ωστόσο, ο Νιάρχος άφησε τη νέα του σύζυγο για να επιστρέψει στη νόμιμη. Άλλωστε η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είχε αναγνωρίσει ποτέ το μεξικάνικο διαζύγιο του Έλληνα εφοπλιστή και έτσι η Ευγενία Νιάρχου υποδέχτηκε ξανά το σύζυγό της στην οικογενειακή εστία, έχοντας συγχωρέσει την πράξη του, φαινομενικά αδιαφορώντας για τα σχόλια της κοινής γνώμης.
Το πρωί της 4ης Μαΐου του 1970 ήρθε η ανακοίνωση των νέων που έκαναν τους πάντες να παγώσουν. Η Ευγενία Νιάρχου, μόλις, είχε βρεθεί νεκρή στο δωμάτιό της, στη Σπετσοπούλα, έπειτα από υπερβολική δόση βαρβιτουρικών.
Ο Νιάρχος τέθηκε στο στόχαστρο του Τύπου της εποχής, η Ελληνική δικαιοσύνη όμως τον απάλλαξε από κάθε ευθύνη για το θάνατο της συζύγου του. Μεγαλύτερη ένδειξη για την αθωότητα του Σταύρου Νιάρχου άλλωστε δεν θα μπορούσε να υπάρξει από την στήριξη που του έδειξε η πεθερά του, Αριέτα Λιβανού η οποία μάλιστα ήταν από τους πρώτους που επικρότησε και την ιδέα να παντρευτεί ο Νιάρχος της αδελφή της Ευγενίας, Τίνα. Αυτό ήταν κάτι που επιθυμούσε τόσο ο Νιάρχος, που από την αρχή είχε σαν στόχο τη σύζυγο του μεγάλου του επιχειρηματικού αντιπάλου, όσο και η Τίνα που έπειτα από δύο διαζύγια αναζητούσε την ασφάλεια που θα της προσέφερε ο εφοπλιστής.
Ο γάμος τελέστηκε το 1971 και ήταν κάτι που ο Ωνάσης και η κόρη της Τίνας, Xριστίνα, δεν μπόρεσαν να συγχωρήσουν.
Ο θάνατος της Τίνας το 1974, επίσης από υπερβολική δόση, πρόσθεσε ένα ακόμη τραγικό κεφάλαιο σε μια ήδη δραματική ιστορία.
Κι όμως, παρά τις προσωπικές απώλειες και τις σκιές, ο Νιάρχος δεν έπαψε ποτέ να ζει με ένταση. Η ζωή του κινήθηκε ανάμεσα σε Παρίσι, Νέα Υόρκη και Σεν Μόριτζ, σε δημοπρασίες τέχνης, ιπποδρομίες και πολυτελείς θαλαμηγούς.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, η ένταση είχε δώσει τη θέση της σε μια πιο εσωστρεφή καθημερινότητα καθώς ο εφοπλιστής αντιμετώπιζε ολοένα και περισσότερα προβλήματα υγείας. Η Σπετσοπούλα παρέμενε το αγαπημένο του καταφύγιο, αν και τα αυξημένα μέτρα ασφαλείας –ιδίως τη δεκαετία του ’80– περιόριζαν την ελευθερία που κάποτε του προσέφερε.
Όταν έφυγε από την ζωή, στις 15 Απριλίου 1996, δεν τάφηκε στο νησί που τόσο αγάπησε, αλλά στη Λοζάνη. Η μεγαλύτερη κληρονομιά του και η πιο ουσιαστική παρακαταθήκη του αποτυπώνεται στο έργο του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.
Έτσι σήμερα, το όνομά του δεν συνδέεται μόνο με έναν μυθικό τρόπο ζωής, αλλά κυρίως με μια διαρκή και πολύτιμη προσφορά στην κοινωνία.
Cover Photo: Ο Σταύρος Νιάρχος το 1979 στην Ελβετία με την βαρώνη Σίλβια ντε Βάλντνερ (Getty Images/Ideal Image)
