ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ: “Η ΑΛΙΚΗ ΗΤΑΝ ΓΕΝΝΗΜΕΝΗ ΣΤΑΡ”

Βαθιά τρυφερός, έντιμος, γλυκός, συναισθηματικός, ζει το παρόν με την αγάπη, τη λαχτάρα και την περιέργεια ενός μικρού παιδιού. Ο αγαπημένος ηθοποιός Γιάννης Βογιατζής, είναι ένα σύμβολο ζωής και ένα παράδειγμα χαρακτήρα με πειθαρχία αλλά και με ανιδιοτέλεια.

Μια γεμάτη πορεία ζωής, μια πλούσια καλλιτεχνική διαδρομή που αριθμεί σχεδόν ογδόντα έτη, από τα μέσα της δεκαετίας του ’40, όταν εισήλθατε στη Σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Ποιες στιγμές αυτής της εξελικτικής πορείας θα μπορούσατε να απομονώσετε και ξεχωρίσετε;
Με αυτό που με ρωτάτε, μου έρχεται να σας πω το εξής: «Θέατρο είναι ο κόσμος όλος. Και όλοι, άντρες, γυναίκες, θεατρίνοι». Θέλουμε, δεν θέλουμε, η ζωή μας είναι ένα θέατρο. Κι αυτό είναι, με τη σειρά του, η μεγάλη μορφή έκφρασης του ανθρώπου.
Πότε το καταλάβατε αυτό; Σε ποια ηλικία το αντιληφθήκατε;
Στην ηλικία των 6 ετών, το 1933, στο προαύλιο του σχολείου μου, όταν είπα το πρώτο μου ποίημα: «Μηχανικός θέλω να γίνω, αυτό είναι εκείνο που με συγκινεί. Αν πάλι σέκος απομείνω; Αν μου χαλάσει η μηχανή;». Τότε ήταν η πρώτη φορά που έκανα θέατρο. Η χαρά μου ήταν απερίγραπτη. Όλοι οι συμμαθητές μου έτρεμαν για το πώς θα έλεγαν το ποίημα. Εγώ, θρασύτατος, κοίταξα τον κόσμο στα μάτια με αγάπη και χαρά. Μάλιστα ένας φίλος του πατέρα μου, δικηγόρος, απαθανάτισε τη στιγμή και έδωσε τη φωτογραφία στον πατέρα μου λέγοντας: «Να έχει ανάμνηση από την πρώτη φορά που εμφανίστηκε μπροστά στους ανθρώπους».
Να θεωρήσω πως στη ζωή σας πάντα με αγάπη κοιτάζατε τους ανθρώπους;
Βεβαίως! Μα, χωρίς αγάπη δεν γίνεται τίποτα. Η πρώτη ενεργός δύναμη είναι η αγάπη προς τους άλλους ανθρώπους.

Έρχομαι στα παιδικά σας χρόνια. Ο πατέρας σας ήταν πρόεδρος του Αρείου Πάγου. Την περίοδο της Κατοχής, ζούσατε στην Κέρκυρα, και μάλιστα κινδύνευσε η ζωή σας και σας έσωσε μια οικογένεια ντόπιων. Θα μας διηγηθείτε εκείνο το περιστατικό;
Ήταν 25η Μαρτίου. Διευθυντής του σχολείου ήταν ο Κάρλο Μπρικέντι. Οι Ιταλοί στην Κέρκυρα φρόντισαν να έχουν καθηγητές από τη χώρα τους. Κατά τη διάρκεια του διαλείμματος, όλοι οι μαθητές μαζί είπαμε τον Εθνικό Ύμνο με μέγιστη δύναμη. Έτσι έπρεπε να κάνουμε για την πατρίδα μας! Βγήκαν οι Ιταλοί εναντίον μας και μας βαρούσαν με κλοτσιές. Στο νησί, μάλιστα, υπάρχει σήμερα μια ταμπέλα με τη φράση: «Εδώ έγινε η πρώτη αντίσταση εναντίον των Ιταλών».
Η Γερμανική Κατοχή ήταν μια πολύ σκοτεινή περίοδος για την Ελλάδα. Χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν από ασιτία. Η οικογένειά σας βίωσε τη συνθήκη του να μην έχετε ούτε τα αναγκαία;
Θυμάμαι, η μητέρα μου –κι αυτό να το γράψετε– έλεγε συνεχώς «δεν έχω καθόλου όρεξη, δεν θέλω να φάω» επίτηδες, για να φάνε τα παιδιά της. Κάθε Ελληνίδα μάνα αυτό θα έκανε!
Φαντάζομαι πως η περιπέτεια του πολέμου άφησε το δικό της αποτύπωμα στην ψυχή σας. Καταλάβατε, όντας παιδάκι τότε, πόσο πολύτιμη είναι η ζωή;
Φυσικά! Πάνω από το σπίτι όπου μέναμε ζούσε μια οικογένεια Ιταλών. Την εποχή που η Ιταλία άλλαξε ρότα, στράφηκε εναντίον του Άξονα και έπαψε να είναι με τους Γερμανούς, από εκεί που ήταν σπουδαίοι και τρανοί, τους τρέλαναν στις κλοτσιές οι Γερμανοί.

Έχετε ζήσει και τη συνθήκη να βλέπετε τους Γερμανούς να πετούν στη θάλασσα τους Ιταλούς;
Οι Ιταλοί ήταν κρεμασμένοι στις άκρες του λιμανιού της Κέρκυρας για να σωθούν και οι Γερμανοί τούς χτυπούσαν και τους πετούσαν με τις κλοτσιές στη θάλασσα. Το έχω δει.
Και πώς νιώσατε όταν το βλέπατε αυτό; Φοβηθήκατε;
Ως ελληνόπουλο που ένιωσε στο πετσί του πόσο πληγώθηκε ολόκληρη η φυλή του, που έζησε αυτή την αδικία εναντίον του λαού μας, ήμουν εχθρός των δυνάμεων του Άξονα.
Το 1944, λοιπόν, φτάσατε στην Αθήνα με την οικογένειά σας. Λίγο αργότερα, συνειδητοποιήσατε ότι θέλετε να γίνετε ηθοποιός. Μιλήστε μας για την απόφασή σας να πάτε στη Σχολή του Εθνικού.
Στην είσοδο του Εθνικού, βρήκα τον Χορν, που ήταν στην επιτροπή εξετάσεων, και του δήλωσα: «Αν μου πουν ότι κάνω για το θέατρο, θα γίνω ηθοποιός. Αν μου πουν ότι δεν κάνω για το θέατρο, εγώ πάλι σας διαβεβαιώ ότι θα γίνω ηθοποιός». Και μου απάντησε ο Χορν: «Ε, τότε, κάνεις για ηθοποιός».
Φανταστικό! Με τον Χορν γίνατε φίλοι;
Όσο μπορούσε να είναι φίλος ο Χορν με έναν μπόμπιρα που δεν ήξερε ούτε το όνομά του.
Μιλώ για τα επόμενα χρόνια.
Ο Χόρν ήταν ένας σπουδαίος άνθρωπος και ένας τεράστιος ηθοποιός. Κάθε μεγάλος άνθρωπος είναι και μεγάλος ηθοποιός. Κι αν δεν είναι μεγάλος άνθρωπος, καλείται να γίνει εξαιρετικός ηθοποιός.
Ποιοι ήταν οι δάσκαλοί σας στο Εθνικό;
Όλες οι τότε μεγάλες μορφές ήταν καθηγητές του Εθνικού Θεάτρου. Θυμάμαι, σε μια πρόβα για τους «Πέρσες», έλεγα πολύ μεγαλόφωνα «Αρχή στην πάσα συμφορά…». Μου είπε τότε ο Χορν: «Στάσου. Ο σκοπός είναι να μας πεις τι είδες, όχι να μας κάνεις επίδειξη φωνής».

Εκεί γύρω στα τέλη του ’40, γνωριστήκατε με τον Φίνο.
Ο Φίνος ήταν εκπληκτικός άνθρωπος. Ήταν μορφωμένος, είχε τελειώσει τη Νομική Σχολή Αθηνών. Καταλάβαινε τους ηθοποιούς. Όλοι όσους επέλεξε ο Φίνος ήταν οι μετέπειτα πρώτοι ηθοποιοί της χώρας. Καταπληκτικό, αλλά αληθινό!
Εκείνος ουσιαστικά σας εμπνεύστηκε ως παρτενέρ της Βλαχοπούλου.
Έψαχνε για παρτενέρ της Βλαχοπούλου και τον βρήκε στο πρόσωπό μου.
Τι άνθρωπος ήταν η Ρένα Βλαχοπούλου;
Ένας πολύ καλός άνθρωπος και μια εκπληκτική επαγγελματίας. Ήταν εξαίρετη ηθοποιός και τραγουδίστρια.
Συνεργαστήκατε και με την Αλίκη Βουγιουκλάκη.
Μα, ήμαστε φίλοι με την Αλίκη.
Πώς θα τη χαρακτηρίζατε ως προσωπικότητα;
Ήταν έντονη προσωπικότητα. Ήταν γεννημένη για ηθοποιός. Έχω ζήσει μάλιστα τη στιγμή του να βγαίνει στη σκηνή και να σηκώνονται όλοι όρθιοι – στο πρώτο θέατρο της χώρας, στο Μουσούρη, όχι σε κανένα θεατράκι. Με τόσο ενθουσιασμό εξέφραζε τα συναισθήματά του ο κόσμος και μόνο που την έβλεπε. Ήταν γεννημένη σταρ!
Πώς ήταν ως χαρακτήρας ο Κώστας Μουσούρης;
Ήταν μεγάλος θεατράνθρωπος και εντιμότατος άνθρωπος. Είχε το χάρισμα να καταλαβαίνει ποιος θα πήγαινε μπροστά και ποιος όχι. Το αντιλαμβανόταν γιατί είχε τεράστια πείρα. Όλοι όσους είχε στη δούλεψή του ήταν προσωπικότητες.
Με τον Σταύρο Ξενίδη επίσης ήσαστε πολύ καλοί φίλοι.
Ήταν ένα σπουδαίο παιδί, από λαμπρή οικογένεια. Κάναμε πολλή παρέα όταν είχαμε χρόνο – γιατί εγώ ήμουν συνεχώς ανακατωμένος σε κάποια ταινία. Δεν υπήρχε περίπτωση να κάθομαι χωρίς να έχω δουλειά.
Σημαντικός άνθρωπος στη ζωή σας υπήρξε και ο Σωτήρης Μουστάκας.
Εκείνος ήταν αδελφικός μου φίλος. Ο Σωτήρης ήταν ο φίλος που είχα στο θέατρο. Ήμαστε πολύ αγαπημένοι. Επισκέφθηκα μαζί του την Κύπρο και γνώρισα την οικογένειά του, τον πατέρα και τον αδελφό του.
Πώς ήταν ως άνθρωπος;
Ένας σπουδαίος ηθοποιός, επομένως και σπουδαίος άνθρωπος.
Νομίζω πως ήταν μια ευαίσθητη ψυχή.
Φυσικά! Κάθε καλλιτέχνης κουβαλά βαθύ ψυχισμό και μια στιβαρή αλήθεια.
Έτυχε να κάνω την τελευταία συνέντευξη και φωτογράφιση μαζί με την κόρη του. Μετά από δεκαπέντε ημέρες, έφυγε από τη ζωή και ήταν σοκαριστικό καθώς κανείς μας δεν κατάλαβε ότι αυτός ο άνθρωπος είχε καρκίνο, ότι ταλαιπωρούνταν. Δεν κοινοποίησε ποτέ την αγωνία του.
Είναι ίδιον των καλών ηθοποιών και το να ξοδεύουν τη μεγάλη τους τέχνη για να κρύψουν τη δυστυχία τους.
Αισθανθήκατε στη διαδρομή σας ανταγωνισμό; Βιώσατε πόλεμο από συναδέλφους σας;
Σε όλη μου την καριέρα, προσπάθησα να μην έχω μικρότητες, μικροψυχίες και αυτό που λέμε «ζήλιες». Θεωρούσα πάντοτε πως ο καθένας έκανε τη δουλειά του όσο καλύτερα μπορούσε. Επίσης, στον κινηματογράφο ο Φίνος ήξερε ποιοι ήμαστε. Ήταν αδύνατον να υπήρχε ρόλος δικός μου, στα μέτρα μου, και να μην τον έπαιζα. Καταλάβατε;
Είχατε άλλωστε επαφή με τον Φίνο.
Εξαιρετική! Κάναμε παρέα τα Σαββατοκύριακα. Όταν δεν είχαμε γύρισμα ή πρόβα, βρισκόμασταν στη Φίνος Φιλμ με τον Φίνο, τη σύζυγό του, Τζέλλα, και τον Σωτήρη Μουστάκα.
Δεν είναι συγκλονιστικό το ότι ο Φίνος, ο άνθρωπος που άλλαξε την ιστορία του κινηματογράφου στην Ελλάδα, που έφερε το φως των προβολέων στη ζωή μας, πέθανε φτωχός;
Τι εννοείτε όταν λέτε «φτωχός»; Τα λεφτά που ήθελε να δημιουργήσει, τις ταινίες του, τα είχε! Δεν ενδιαφερόταν για τίποτα άλλο. Ο πλούτος του Φίνου δεν ήταν ο πλούτος που ονειρεύεται κάθε Έλληνας, κάθε άνθρωπος. Ήταν το ότι μπορούσε να κάνει ό,τι ήθελε, ό,τι ονειρευόταν κινηματογραφικά.
Έως σήμερα παραμένετε ενεργός. Η τελευταία συμμετοχή σας στον κινηματογράφο ήταν πριν από τέσσερα χρόνια, στην ταινία «Σμύρνη μου αγαπημένη».
Εφόσον δεν σε παρατά η ίδια η δουλειά σου, οφείλεις να υπάρχεις και να λες «παρών». Και το «παρών» να είναι με την ψυχή σου, την καρδιά σου, τα αισθήματά σου, τον πολιτισμό σου.
Τι θεωρείτε πως πρόσφερε στη ζωή σας το θέατρο;
Η ζωή μου ήταν το θέατρο. Ήταν η αρχή, η μέση και το τέλος μου! Με το θέατρο κοιμόμουν, με το θέατρο ξυπνούσα. Δηλαδή, με τους ρόλους που κάθε επόμενη ημέρα είχα να παίξω, να εκτελέσω, να βιώσω, είτε στο κινηματογραφικό πανί είτε στη σκηνή.
Ψυχολογικά τι σας πρόσφερε; Σας άνοιξε τον ορίζοντα σκέψης, σας πλούτισε μεταφορικά ως οντότητα;
Πόσο σωστά το λέτε! Αυτό συνέβη. Διεύρυνε τους ορίζοντές μου. Το θέατρο αποκαλύπτει κρυμμένες ικανότητες, τις οποίες δεν είχες καν υποψιαστεί ότι έχεις. Κάθε «καλός» ηθοποιός πάντοτε ενεργοποιείται σφόδρα στο να ερμηνεύσει ένα ρόλο.
Ένας από τους ηθοποιούς που αγαπήσατε ήταν ο Βασίλης Λογοθετίδης. Τι θυμάστε από εκείνον;
Θυμάμαι τον Λογοθετίδη να παίζει ένα δραματικό ρόλο. Έναν άνθρωπο που επιστρέφει μετά από χρόνια στο σπίτι του, στους δικούς του, και εκείνοι είναι άλλοι ως χαρακτήρες πια, δεν τους αναγνωρίζει. Ήταν τέτοιο το εύρος του ταλέντου του. Έκλαιγα με λυγμούς σε όλη την παράσταση.
Κύριε Βογιατζή τον γνωρίσατε προσωπικά;
Βεβαίως! Πήγα στο καμαρίνι του και, με το που τον είδα, τον άγγιξα. Δεν μου αρκούσε να τον δω, να του μιλήσω και να τον συγχαρώ. Ήθελα να τον βιώσω, να τον ζήσω. Άλλωστε εγώ δεν έκανα θέατρο επειδή δεν είχα άλλη δουλειά.
Ήταν ανάγκη σας.
Ακριβώς!
Ο πατέρας σας όμως ουσιαστικά δεν το αποδέχθηκε ποτέ.
Αρχικά δεν ήθελε. Κάποια στιγμή είπε: «Είχες δίκιο, παιδί μου».
Σας στενοχώρησε το ότι δεν είχατε τη συγκατάθεσή του κατά τα πρώτα βήματά σας, δεν ερχόταν να σας δει;
Όχι. Ήξερα ότι οι συνθήκες της ζωής τότε ενέπνεαν τους ανθρώπους προς άλλες ατραπούς. Ήμουν σίγουρος ότι κάποια στιγμή θα καταλάβαινε. Και το κατάλαβε! Κι έπειτα ήταν υπερήφανος. Όποτε με έβλεπε στον κινηματογράφο, έλεγε: «Ο γιος μου είναι!».
Πότε άλλαξε στάση;
Όταν είδε την αποδοχή του κόσμου και τη μανία που είχα με κάθε ρόλο. Γιατί εγώ δεν έπαιζα το ρόλο. Ήμουν ο ρόλος! Κι αυτή είναι η αξία του ηθοποιού. Κάθε μορφή τέχνης επιτυγχάνει όταν γίνεται υπαρξιακό σου βίωμα.
Ο Ορέστης Μακρής είχε πει κάποτε: «Υπάρχουν καλοί και κακοί, μικροί και μεγάλοι ηθοποιοί. Δεν υπάρχουν όμως δραματικοί και κωμικοί ηθοποιοί».
Πόσο σωστά το είχε θέσει! Όντως, δεν υπάρχουν δραματικοί και κωμικοί ηθοποιοί. Πριν από λίγο, σας ανέφερα ότι έχω κλάψει περισσότερο στη ζωή μου σε παράσταση με το μεγαλύτερο κωμικό ηθοποιό που είχαμε στην Ελλάδα, τον Βασίλη Λογοθετίδη.
Το θέατρο θα λέγαμε ότι ήταν ο μεγάλος σας έρωτας, αλλά η ζωή σάς έφερε έναν ακόμα έρωτα, τη σύζυγό σας, Βασιλική.
Κάθε άνθρωπος δικαιούται να έχει ένα σύντροφο ζωής στη διαδρομή του. Είχα την τύχη να έχω μια υπέροχη γυναίκα, που ήταν πρώτιστα ένας σωστός και καλός άνθρωπος.
Πώς ήσαστε ως πατέρας;
Όπως είναι όλοι οι Έλληνες πατέρες.
Δηλαδή;
Τρυφερός, σωστός και αληθινός.
Ο χρόνος σάς φέρθηκε με πολλή αγάπη, αλλά κι εσείς τον σεβαστήκατε. Ποιο θεωρείτε ως το μυστικό της μακροζωίας σας – αν υπάρχει κάποιο μυστικό;
Δεν κάπνιζα, δεν έπινα και δεν είχα ένοχη συνείδηση. Αγαπούσα όλους τους ανθρώπους. Δεν μίσησα ποτέ κανέναν. Καμιά φορά και τώρα μου λένε «αυτός έλεγε για σένα…» και απαντώ «ας έλεγε». Δεν με ενδιαφέρει.
Νοσταλγείτε το παρελθόν ή ζείτε το παρόν;
Δεν κοιτάζω το παρελθόν. Παίρνω τη ζωή όπως έρχεται. Μου φέρθηκε πολύ όμορφα η ζωή. Έφερα στον κόσμο έναν υπέροχο γιο, είχα μια οικογένεια πολύ σωστή και αληθινή – και, ξέρετε, είναι μεγάλη υπόθεση αυτό.
Ολοκληρώνοντας την κουβέντα μας, θέλετε να ανεβείτε ξανά στη σκηνή του θεάτρου;
Όχι, γιατί φοβάμαι ότι δεν θα μπορέσω. Θα συγκινηθώ πάρα πολύ και ίσως αυτό μου κάνει κακό. Γιατί εγώ δεν έπαιζα εντός εισαγωγικών, δεν υποκρινόμουν. Ζούσα την κατάσταση. Το μυστικό της τέχνης, της οιασδήποτε τέχνης, είναι η πραγματικότητα, η αλήθεια. Η αλήθεια σώζει.