Κάθε Αύγουστο η Ελλάδα μοιάζει να ζει δύο παράλληλες πραγματικότητες. Στη μία, οι παραλίες γεμίζουν πετσέτες, τα παιδιά κυνηγούν κύματα, τα ηλιοβασιλέματα γίνονται stories και τα Instagram feeds πλημμυρίζουν από λευκά φορέματα, ψάθινα καπέλα και γαλαζοπράσινα νερά. Στην άλλη, κάποιος εγκαταλείπει το σπίτι του μέσα σε λίγα λεπτά, ένας πυροσβέστης παλεύει με τις φλόγες για δεύτερο συνεχόμενο βράδυ, ένα δάσος μετατρέπεται σε στάχτη και ζώα χάνονται μέσα στον καπνό.
Και τα δύο συμβαίνουν την ίδια στιγμή.
Η απόσταση ανάμεσά τους μπορεί να είναι λίγα χιλιόμετρα. Μπορεί όμως να είναι και ένα απλό swipe στο κινητό: μια φωτογραφία από τις διακοπές στη Μήλο και αμέσως μετά ένα βίντεο από μια εκκένωση στη Κρήτη ή στην Πάρο. Ένα cocktail, μια φωτιά. Ένα παιδί που γελάει στην άμμο, ένα παιδί που φεύγει από το σπίτι του κρατώντας το χέρι της μητέρας του.
Κάθε χρόνο επανέρχεται το ίδιο ερώτημα: επιτρέπεται να ανεβάζουμε χαρούμενες φωτογραφίες όταν ο κόσμος καίγεται; Είναι έλλειψη ενσυναίσθησης ή απλώς η φυσική συνέχεια της ζωής;
Δεν έχω απάντηση. Και ίσως αυτό είναι το πιο ειλικρινές που μπορώ να πω.
Το γράφω ως άνθρωπος που έζησε τη φωτιά της Βόρειας Εύβοιας το 2021, όχι ως παρατηρητής από μακριά. Για δέκα ημέρες ζήσαμε έναν εφιάλτη που δύσκολα περιγράφεται. Τις φλόγες, την απουσία εναέριων μέσων, τις οργισμένες αναρτήσεις στο Χ, το φόβο πως είμαστε το επόμενο Μάτι, τις μαύρες μέρες που ακολούθησαν -χειρότερες από την ίδια τη φωτιά- μέσα στο κάρβουνο, χωρίς ρεύμα και νερό. Εκείνες τις μέρες κατάλαβα ότι οι άνθρωποι δεν χωρίζονται τόσο εύκολα σε καλούς και κακούς.
Είδα ανθρώπους να δηλώνουν πυρόπληκτοι ενώ δεν είχαν πάθει απολύτως τίποτα, μόνο και μόνο για να πάρουν την οικονομική βοήθεια. Είδα όμως και εθελοντές να παρατούν τις διακοπές τους στις 10 Αυγούστου και να ταξιδεύουν ώρες για να βοηθήσουν αγνώστους. Είδα γείτονες να σώζουν πρώτα το σπίτι του διπλανού και μετά το δικό τους. Και είδα πιτσιρίκια, αυτά για τα οποία συχνά λέμε ότι ζουν μόνο μέσα από το κινητό τους, να κουβαλούν νερά, φαγητά και πάγο σε πυροσβέστες και εθελοντές χωρίς να τους το ζητήσει κανείς.
Μέσα στη φωτιά γνώρισα τον χειρότερο και τον καλύτερο άνθρωπο.
Γι’ αυτό και δυσκολεύομαι να κρίνω κάποιον μόνο από μια ανάρτηση στο Instagram. Δεν ξέρω τι έκανε πριν πατήσει «δημοσίευση». Ίσως να είχε βοηθήσει οικονομικά, ίσως να είχε φιλοξενήσει μια οικογένεια, ίσως να ήταν εθελοντής την προηγούμενη εβδομάδα. Ίσως και να μην έκανε τίποτα από όλα αυτά. Το ίδιο ισχύει και για εκείνον που γράφει οργισμένα posts για τις φωτιές. Μπορεί να έχει προσφέρει τα πάντα, μπορεί να μην έχει σηκωθεί ποτέ από τον καναπέ του.
Τα social media μάς έπεισαν ότι μπορούμε να μετρήσουμε την ευαισθησία ενός ανθρώπου από το περιεχόμενο του προφίλ του. Δεν μπορούμε. Η ζωή δεν είναι feed, είναι αντιφάσεις.
Μπορείς να κάνεις μπάνιο και να βλέπεις απέναντι καπνό. Μπορείς να νιώθεις ευγνωμοσύνη που είσαι ασφαλής και ταυτόχρονα ενοχές επειδή είσαι ασφαλής. Μπορείς να γελάσεις το πρωί και να κλάψεις το βράδυ. Αυτές οι αλήθειες δεν αλληλοαναιρούνται.
Αν πιστέψουμε ότι κάθε φορά που καίγεται η Ελλάδα πρέπει να σταματά κάθε έκφραση χαράς, τότε θα ζούμε σε μια μόνιμη αναστολή ζωής. Τα τελευταία χρόνια οι φωτιές δεν είναι πια η εξαίρεση του καλοκαιριού· έχουν γίνει σχεδόν μέρος του. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να σταματήσουμε να ζούμε, αλλά να μην πάψουμε να βλέπουμε.
Να μη συνηθίσουμε τον καπνό στο βάθος μιας φωτογραφίας. Να μη θεωρήσουμε φυσιολογικό ότι κάθε Αύγουστο κάποιος χάνει το σπίτι του, το δάσος του ή τα ζώα του, ενώ εμείς επιλέγουμε ποιο φίλτρο κάνει πιο μπλε τη θάλασσα.
Η ζωή συνεχίζεται. Πάντα συνέχιζε, ακόμη και μέσα στις μεγαλύτερες τραγωδίες της ιστορίας. Το ερώτημα δεν είναι αν θα συνεχιστεί, αλλά πώς. Με αδιαφορία ή με επίγνωση; Με λήθη ή με αλληλεγγύη;
Γιατί τελικά δεν είναι η φωτογραφία από την παραλία που χαρακτηρίζει έναν άνθρωπο. Είναι όσα έκανε όταν έκλεισε το κινητό του. Κι αυτό, ευτυχώς ή δυστυχώς, δεν θα το μάθουμε ποτέ.
