Μια επίσημη επίσκεψη στη Μαδρίτη για τον εορτασμό 150 χρόνων διπλωματικών σχέσεων ανάμεσα στο Μονακό και την Ισπανία, στάθηκε η αφορμή για να ξεσπάσει μια έντονη συζήτηση ανάμεσα στους royal fans. Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται η πριγκίπισσα Σαρλίν του Μονακό και η κίνησή της να κάνει βαθιά υπόκλιση μπροστά στον βασιλιά Φελίπε και τη βασίλισσα Λετίθια της Ισπανίας.
Το βίντεο της συνάντησης στο βοτανικό κήπο στην Μαδρίτη έκανε αμέσως τον γύρο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, προκαλώντας «πονοκέφαλο» στους ειδικούς του πρωτοκόλλου. Ήταν μια πράξη απόλυτου σεβασμού ή ένα σοβαρό διπλωματικό ατόπημα που υποβαθμίζει το κύρος του Μονακό;
Τι ορίζει το διεθνές πρωτόκολλο;
Η απάντηση στο ερώτημα «αν έπρεπε να υποκλιθεί» είναι ξεκάθαρη σύμφωνα με το επίσημο, σύγχρονο διπλωματικό πρωτόκολλο: Όχι, η Πριγκίπισσα Σαρλίν δεν όφειλε να υποκλιθεί.
Στη διεθνή διπλωματία, η ιεραρχία δεν καθορίζεται από το μέγεθος της χώρας ή από το αν ο τίτλος του κράτους είναι «Βασίλειο» ή «Πριγκιπάτα». Ο πρίγκιπας Αλβέρτος είναι αρχηγός κράτους (Head of State) του κυρίαρχου και ανεξάρτητου Μονακό. Ως σύζυγος του αρχηγού κράτους, η πριγκίπισσα Σαρλίν κατέχει ακριβώς το ίδιο διπλωματικό status με οποιονδήποτε βασιλιά ή βασίλισσα στον κόσμο.
Οι αρχηγοί κρατών (και οι σύζυγοί τους) θεωρούνται ομότιμοι (peers).
Το πρωτόκολλο υπαγορεύει ότι οι ομότιμοι χαιρετιούνται με χειραψία, εναγκαλισμό ή φιλί στο μάγουλο. Η υπόκλιση προορίζεται αποκλειστικά για άτομα χαμηλότερης ιεραρχικής βαθμίδας προς έναν μονάρχη. Επομένως, υποκλινόμενη στον Φελίπε και τη Λετίθια, η Σαρλίν έστειλε άθελά της το μήνυμα ότι το Μονακό βρίσκεται σε «δεύτερη μοίρα» ιεραρχικά, κάτι που πολλοί αναλυτές χαρακτήρισαν ως «λάθος πρωτοκόλλου».
Πριγκιπάτο vs Βασίλειο: Ποια η διαφορά;
Για να κατανοήσουμε τη σύγχυση των royal fans, πρέπει να δούμε τι σημαίνουν αυτοί οι όροι:
Βασίλειο (Kingdom): Ένα κυρίαρχο κράτος με ανώτατο άρχοντα έναν βασιλιά ή μια βασίλισσα (π.χ. Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Σουηδία).
Πριγκιπάτο (Principality): Ένα κυρίαρχο κράτος του οποίου ο μονάρχης φέρει τον τίτλο του πρίγκιπα ή της πριγκίπισσας. Ιστορικά, τα πριγκιπάτα ήταν μικρότερες περιοχές, συχνά εξαρτώμενες από μεγαλύτερα βασίλεια. Σήμερα, όμως, αποτελούν πλήρως ανεξάρτητες και ισότιμες οντότητες στον ΟΗΕ.
Εκτός από το Μονακό, στον σύγχρονο χάρτη υπάρχουν ελάχιστα άλλα ανεξάρτητα πριγκιπάτα. Για την ακρίβεια μόλις δύο, το Λιχτενστάιν, στην κεντρική Ευρώπη και η η Ανδόρα, στα Πυρηναία, η οποία αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση «Συν-πριγκιπάτου» (Co-principality), καθώς αρχηγοί κράτους είναι ο εκάστοτε Πρόεδρος της Γαλλίας και ο Επίσκοπος του Ουρζέλ της Ισπανίας.
Ιστορικά Παραδείγματα: Ποιος υποκλίνεται σε ποιον;
Οι κανόνες αυτοί τηρούνται με θρησκευτική ευλάβεια στις επίσημες συναντήσεις, αν και υπάρχουν εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα:
Η περίπτωση της Ελισάβετ Β΄: Λόγω της τεράστιας θητείας και του σεβασμού προς το πρόσωπό της, πολλοί ξένοι μονάρχες (ακόμα και Βασιλείς) έσκυβαν ελαφρώς το κεφάλι τους, όχι λόγω θεσμικού πρωτοκόλλου, αλλά ως ένδειξη προσωπικού σεβασμού προς την ηλικία και την ιστορία της.
Η Βασίλισσα Μαργκρέτ της Δανίας: Ως εν ενεργεία Βασίλισσα, δεν υποκλίθηκε ποτέ σε κανέναν ξένο ηγέτη, καθώς θεωρούνταν απόλυτα ισότιμη με όλους.
Η πριγκίπισσα της Ουαλίας (Κέιτ Μίντλετον): Η Κέιτ υποκλίνεται πάντα στον βασιλιά Κάρολο και τη βασίλισσα Καμίλα. Αυτό συμβαίνει γιατί ο Κάρολος είναι ο ενεργός Μονάρχης της χώρας της και η ίδια είναι χαμηλότερης βαθμίδας (διάδοχος). Αντίθετα, ο Ουίλιαμ δεν υποκλίνεται στην Καμίλα.
Όταν ο βασιλιάς σήμερα Φρέντερικ της Δανίας και η πριγκίπισσα τότε Μαίρη εκρπροσώπησαν το 2023 το στέμμα στο γάμο του πρίγκιπα Αλ Χουσεΐν και της Ράτζουα στο παλάτι υποκλήθηκαν μπροστά στον βασιλιά Αμπντάλα και την βασίλισσα Ράνια, καθώς τότε ήταν κατώτεροι σε τίτλους. Σε μια ενδεχόμενη συνάντησή τους φέτος θα ανταλλάξουν απλά χειραψία.
Γιατί το έκανε η Σαρλίν;
Αν το πρωτόκολλο λέει «όχι», γιατί η Σαρλίν επέλεξε να λυγίσει τα γόνατά της; Οι απόψεις των ειδικών διχάζονται:Η μία πλευρά υ ποστηρίζει ότι επρόκειτο για μια αυθόρμητη κίνηση ευγένειας και ταπεινότητας. Η Σαρλίν, έχοντας μεγαλώσει εκτός βασιλικών κύκλων (στη Νότια Αφρική), ίσως λειτούργησε με βάση τον παραδοσιακό σεβασμό προς τον θεσμό του βασιλιά.
Η άλλη πλευρά ασκεί δριμεία κριτική στο παλάτι του Μονακό, τονίζοντας ότι οι σύμβουλοι εθιμοτυπίας απέτυχαν να την ενημερώσουν σωστά. Μάλιστα, παρατηρήθηκε ότι στα επίσημα βίντεο που δημοσίευσαν οι υπηρεσίες δημοσίων σχέσεων, η συγκεκριμένη στιγμή της υπόκλισης είχε μονταριστεί προσεκτικά για να μην φανεί η κίνηση, γεγονός που προδίδει την αμηχανία του Μονακό.
Στον σύγχρονο κόσμο, οι βασιλικές υποκλίσεις δεν είναι νομικά υποχρεωτικές, αλλά παραμένουν το ισχυρότερο σύμβολο ισχύος και παράδοσης. Η κίνηση της Σαρλίν απέδειξε ότι ακόμη και στην κορυφή της παγκόσμιας ελίτ, τα όρια ανάμεσα στην τυπική διπλωματία και την προσωπική ευγένεια παραμένουν εξαιρετικά λεπτά.
