Η κρατική κηδεία του βασιλιά Χάραλντ Ε΄ της Νορβηγίας στο Όσλο αποτέλεσε μια από τις μεγαλύτερες συνάξεις μοναρχών και αρχηγών κρατών των τελευταίων ετών. Πίσω από τη συγκίνηση και το ιστορικό βάρος της ημέρας, τα βλέμματα των ειδικών της βασιλικής εθιμοτυπίας στράφηκαν στη γεωμετρική ακρίβεια της επίσημης πομπής προς το Κάστρο Ακερσχούς. Για τους μη μυημένους, η διάταξη των γαλαζοαίματων φαινόταν απλώς μια ανθρώπινη αλυσίδα. Για τους γνώστες, όμως, ήταν ένας ζωντανός χάρτης γεωπολιτικής ισχύος, ιστορικής παλαιότητας και αυστηρών διπλωματικών κανόνων.
Μεταξύ των παρουσιών που συζητήθηκαν έντονα ήταν αυτή της ελληνικής πρώην βασιλικής οικογένειας. Πολλοί αναρωτήθηκαν γιατί ο Παύλος ντε Γκρες βρέθηκε να βαδίζει ακριβώς πίσω από τον πρίγκιπα Ουίλιαμ της Μεγάλης Βρετανίας, καθώς και γιατί δεν συνόδευε τη μητέρα του, βασίλισσα Άννα-Μαρία. Η απάντηση κρύβεται στις λεπτές ισορροπίες του διεθνούς πρωτοκόλλου.
Το «Μπλοκ των Διαδόχων» και η πρωτοκαθεδρία του Ουίλιαμ
Το βασιλικό πρωτόκολλο χωρίζει τους προσκληθέντες σε αυστηρά καθορισμένες ομάδες ή «μπλοκ» ανάλογα με το αξίωμά τους. Στην πομπή του Όσλο, οι εν ενεργεία Βασιλείς προηγούνταν, και αμέσως μετά ακολουθούσε το μπλοκ των Διαδόχων του Θρόνου (Crown Princes).
Ο Ουίλιαμ, ως Πρίγκιπας της Ουαλίας, παρέστη στην τελετή με διπλή ιδιότητα: όχι μόνο ως διάδοχος του βρετανικού θρόνου, αλλά και ως ο επίσημος εκπρόσωπος του Αρχηγού Κράτους του Ηνωμένου Βασιλείου, του βασιλιά Καρόλου. Αυτή η de jure (νόμιμη) κρατική εκπροσώπηση μιας εν ενεργεία μοναρχίας τού έδωσε αυτόματα θέση ισχύος στην κεφαλή του συγκεκριμένου μπλοκ.
Από την άλλη πλευρά, ο Παύλος, ως επικεφαλής του πρώην βασιλικού οίκου της Ελλάδας, φέρει τον τίτλο του «Διαδόχου» ως τίτλο ευγενείας και ιστορικής αναγνώρισης εντός των ευρωπαϊκών δυναστειών, καθώς η μοναρχία στην Ελλάδα έχει καταργηθεί πολιτικά από το 1974. Στη διπλωματική εθιμοτυπία, οι εκπρόσωποι μη βασιλευουσών δυναστειών έπονται πάντοτε των εν ενεργεία. Έτσι, ο Παύλος τοποθετήθηκε βάσει πρωτοκόλλου ακριβώς πίσω από τους εν ενεργεία διαδόχους των μεγάλων στεμμάτων, καταλαμβάνοντας τη θέση πίσω από τον πρίγκιπα Ουίλιαμ.
Ο διαχωρισμός των γενεών: Γιατί ο Παύλος δεν συνόδευσε την Άννα-Μαρία
Μια άλλη εικόνα που προκάλεσε ερωτήματα ήταν ο διαχωρισμός του Παύλου από τη μητέρα του. Η Άννα-Μαρία βάδιζε αρκετά πιο μπροστά στην πομπή, ενώ ο Παύλος βρισκόταν μέτρα μακριά της, πιο πίσω.
Ο λόγος της απόστασης είναι ότι το πρωτόκολλο δεν εξετάζει τις οικογενειακές σχέσεις, αλλά το ατομικό αξίωμα. Η Άννα-Μαρία, ως πρώην βασίλισσα και χήρα Αρχηγού Κράτους, εντάχθηκε στο πρώτο μεγάλο μπλοκ των ξένων υψηλών προσκεκλημένων (αυτό των Βασιλέων και Βασιλισσών). Ο Παύλος, ως Διάδοχος, ήταν υποχρεωμένος να παραμείνει στο δεύτερο μπλοκ. Η εθιμοτυπία απαγορεύει σε έναν διάδοχο να «αναβαθμιστεί» στην τάξη των Βασιλέων για να περπατήσει με τη μητέρα του.
Για να διατηρηθεί η ισορροπία της γραμμής, η Άννα-Μαρία συνοδευόταν από τον δεύτερο γιο της, τον Νικόλαο, επιτρέποντας στον Παύλο να ηγηθεί της δικής του θέσης στο μπλοκ των διαδόχων ως ο επίσημος εκπρόσωπος της ελληνικής οικογένειας.
Η «Σκανδιναβική Τριάδα» που ανέτρεψε τους κανόνες
Αν και το πρωτόκολλο ορίζει ότι η σειρά μέσα στα μπλοκ καθορίζεται από την παλαιότητα στον θρόνο (seniority) —κάτι που φάνηκε από την παρουσία του βασιλιά Καρλ Γουσταύου της Σουηδίας στην πρώτη γραμμή— το νορβηγικό παλάτι έκανε μια συνειδητή εξαίρεση για τη Σκανδιναβία.
Ο βασιλιάς Φρέντερικ της Δανίας, αν και νέος στον θρόνο, τοποθετήθηκε στην πρώτη γραμμή δίπλα στον νέο βασιλιά Χάακον. Αυτή η απόφαση ελήφθη για να προβληθεί διεθνώς η «σκανδιναβική τριάδα» (Νορβηγία, Σουηδία, Δανία), στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα γεωγραφικής και ιστορικής ενότητας.
Η κηδεία του Βασιλιά Χάραλντ απέδειξε ότι στις βασιλικές τελετές τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη. Κάθε βήμα, κάθε απόσταση και κάθε σειρά στην πομπή διηγείται μια δική της ιστορία διπλωματίας.
