Μόλις αρχίσει να μικραίνει η ημέρα και η θερμοκρασία να πέφτει, αλλάζει συχνά και η καθημερινότητά μας. Οι βόλτες περιορίζονται, ο καναπές γίνεται πιο δελεαστικός, τα ζεστά και πιο χορταστικά φαγητά αποκτούν μεγαλύτερη θέση στο τραπέζι και η επιθυμία για κάτι γλυκό μετά το βραδινό γίνεται συχνότερη. Δεν είναι, λοιπόν, παράξενο που αρκετοί άνθρωποι παρατηρούν ότι παίρνουν μερικά κιλά κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Είναι όμως αλήθεια ότι ο οργανισμός μας έχει την τάση να αποθηκεύει περισσότερο λίπος όταν κάνει κρύο; Η απάντηση είναι πιο σύνθετη. Έρευνες έχουν καταγράψει εποχικές διακυμάνσεις στο σωματικό βάρος, οι οποίες συνδέονται κυρίως με αλλαγές στη φυσική δραστηριότητα και στη διατροφή. Μια μελέτη που παρακολούθησε 593 ενήλικες διαπίστωσε ότι το βάρος τους παρουσίαζε μικρή αύξηση τον χειμώνα, ενώ η φυσική δραστηριότητα βρισκόταν στο χαμηλότερο επίπεδο της χρονιάς.
1. Κινούμαστε λιγότερο χωρίς να το συνειδητοποιούμε
Αυτός είναι ίσως ο πιο προφανής λόγος. Το κρύο, η βροχή και οι λιγότερες ώρες ηλιοφάνειας κάνουν πολλούς ανθρώπους να περιορίζουν τις εξωτερικές δραστηριότητες. Το περπάτημα μετά τη δουλειά, οι βόλτες του Σαββατοκύριακου και η άσκηση σε εξωτερικούς χώρους συχνά αντικαθίστανται από περισσότερες ώρες καθιστικής ζωής.
Η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή από ημέρα σε ημέρα, αλλά όταν επαναλαμβάνεται για εβδομάδες, επηρεάζει τη συνολική ενεργειακή δαπάνη. Σε μια μακροχρόνια μελέτη που κατέγραψε το βάρος και τη φυσική δραστηριότητα επί περισσότερα από 20 χρόνια, οι υψηλότερες τιμές βάρους παρατηρήθηκαν τους ψυχρούς μήνες, όταν η σωματική δραστηριότητα ήταν χαμηλότερη.
2. Αναζητούμε πιο χορταστικά φαγητά
Τον χειμώνα αλλάζουν συχνά και οι διατροφικές μας επιλογές. Σούπες με πλούσια υλικά, ζυμαρικά, πίτες, μαγειρευτά, ψωμί και γλυκά έχουν την τιμητική τους. Δεν είναι απαραίτητα κακές επιλογές, όμως ορισμένα από αυτά τα γεύματα μπορεί να περιέχουν περισσότερες θερμίδες, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με μεγαλύτερες μερίδες ή συχνότερα τσιμπολογήματα.
Παράλληλα, οι γιορτές, τα τραπέζια, οι έξοδοι και οι κοινωνικές συναντήσεις δημιουργούν περισσότερες ευκαιρίες για κατανάλωση φαγητού. Ανασκόπηση επιστημονικών μελετών για τις εποχικές διατροφικές συνήθειες εντοπίζει μεταβολές στην ενεργειακή πρόσληψη, οι οποίες σχετίζονται με τις αλλαγές του καιρού, τις κοινωνικές περιστάσεις και τη φυσική δραστηριότητα.
3. Οι λιγότερες ώρες φωτός επηρεάζουν τη διάθεσή μας
Η μικρότερη διάρκεια της ημέρας δεν επηρεάζει μόνο το πρόγραμμά μας. Για ορισμένους ανθρώπους συνδέεται με αλλαγές στη διάθεση, στον ύπνο και στην επιθυμία για φαγητό. Όταν αισθανόμαστε κουρασμένοι ή περισσότερο μελαγχολικοί, μπορεί να αναζητήσουμε ανακούφιση σε τροφές που μας προσφέρουν άμεση ευχαρίστηση, ιδιαίτερα σε γλυκά και υδατάνθρακες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι βιώνουν εποχική συναισθηματική διαταραχή ούτε ότι κάθε χειμερινή λιγούρα οφείλεται στις ορμόνες. Η σχέση ανάμεσα στο φως της ημέρας, στη διάθεση και στην όρεξη είναι σύνθετη και δεν λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Ωστόσο, η ψυχολογική κατάσταση αποτελεί έναν από τους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τις διατροφικές μας επιλογές.
4. Ο κακός ύπνος μπορεί να αυξήσει την πείνα
Τον χειμώνα, η αλλαγή της καθημερινής ρουτίνας μπορεί να επηρεάσει και τον ύπνο. Περισσότερες ώρες μπροστά στην τηλεόραση, λιγότερη έκθεση στο φυσικό φως και ακανόνιστα ωράρια ενδέχεται να διαταράξουν την ποιότητά του.
Ο ανεπαρκής ύπνος έχει συνδεθεί με αυξημένη πείνα, μεγαλύτερη πρόσληψη θερμίδων και συχνότερη επιλογή τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και λιπαρά. Το Εθνικό Ινστιτούτο Διαβήτη και Πεπτικών και Νεφρικών Νοσημάτων των ΗΠΑ επισημαίνει ότι οι ενήλικες ηλικίας 18 έως 64 ετών χρειάζονται συνήθως επτά έως εννέα ώρες ύπνου κάθε βράδυ.
5. Το κρύο δεν σημαίνει ότι ο οργανισμός καίει αυτόματα περισσότερο λίπος
Υπάρχει μια διαδεδομένη αντίληψη ότι το σώμα μας χρειάζεται περισσότερη ενέργεια για να διατηρήσει τη θερμοκρασία του όταν κάνει κρύο, άρα καίει περισσότερες θερμίδες και θα έπρεπε να χάνουμε βάρος. Πράγματι, σε συγκεκριμένες συνθήκες έκθεσης στο κρύο ο οργανισμός ενεργοποιεί μηχανισμούς θερμορύθμισης που απαιτούν ενέργεια. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η καθημερινή χειμερινή ζωή οδηγεί αυτομάτως σε αυξημένη καύση θερμίδων ή απώλεια λίπους.
Στην πράξη, η επίδραση της θερμοκρασίας μπορεί να αντισταθμίζεται από τη μειωμένη κίνηση και την αυξημένη πρόσληψη τροφής. Επομένως, δεν μπορούμε να βασιστούμε στο κρύο ως έναν φυσικό τρόπο ελέγχου του βάρους.
Πώς μπορούμε να προστατεύσουμε το βάρος μας χωρίς στερήσεις;
Η λύση δεν είναι μια αυστηρή δίαιτα κάθε φορά που αλλάζει ο καιρός. Είναι η διατήρηση ορισμένων σταθερών συνηθειών. Ένας καθημερινός περίπατος, ακόμη και για 20-30 λεπτά, μπορεί να βοηθήσει να παραμείνουμε δραστήριοι. Αν ο καιρός δεν επιτρέπει την έξοδο, μπορούμε να επιλέξουμε περπάτημα σε εσωτερικό χώρο ή μια σύντομη προπόνηση στο σπίτι.
Εξίσου σημαντικό είναι να μην παραλείπουμε γεύματα, να φροντίζουμε να έχουμε στο πιάτο μας λαχανικά, πρωτεΐνη και τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες και να απολαμβάνουμε τα αγαπημένα μας χειμερινά φαγητά χωρίς ενοχές, προσέχοντας τις μερίδες. Η επαρκής ενυδάτωση και ένας σταθερός κύκλος ύπνου συμπληρώνουν την προσπάθεια.
Τελικά, το να πάρουμε λίγο βάρος τον χειμώνα δεν είναι ούτε αναπόφευκτο ούτε λόγος πανικού. Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε τις αλλαγές στις συνήθειές μας και να φροντίζουμε τον οργανισμό μας όλο τον χρόνο, χωρίς να αντιμετωπίζουμε το φαγητό ως εχθρό ή τη ζυγαριά ως τον μοναδικό δείκτη υγείας.
